Tregtia me shërbime në Kosovë

  1. Përmbledhje

Ekonomia e Kosovës është kryesisht një “ekonomi shërbimesh”. Sektori i shërbimeve është shfaqur si segmenti më i madh i ekonomisë dhe forcës së saj drejtuese, duke kontribuar me një pjesë në rritje të vlerës së shtuar vendore, punësimit dhe tregtisë. Aktivitetet e shërbimeve llogariten në vitin 2017 për 71.9 për qind të PBB me çmime bazë dhe gjeneruan 81.2 për qind të totalit të punësimit formal në vend. Më e rëndësishmja, aktivitetet e shërbimeve përbëjnë shtyllën e sektorit privat të Kosovës. Aktivitetet e shërbimeve përbëjnë 86 për qind të totalit të firmave të regjistruara në vend dhe sigurojnë 82.6 për qind të totalit të punësimit në sektorin privat. Aktivitetet e shërbimeve krijojnë 87.3 përqind të xhiros totale të ndërmarrjes në ekonomi dhe përfaqësojnë 88.8 përqind të totalit të shpenzimeve. (Burimi: Agjencia Statistikore e Kosovës)

  1. Klasifikimi

Sektori i shërbimeve përbëhet nga një shumëllojshmëri të gjerë të aktiviteteve të tregut dhe jo të tregut, duke filluar nga transporti dhe shitja me pakicë, tek hotelet, restorantet, aktivitetet financiare, shërbimet afariste dhe personale, arsimi, shëndetësia dhe administrata publike1

Bazuar në marrëveshjen e OBT / GATS, lista e klasifikimeve sektoriale të shërbimeve është dhënë më poshtë:

Shërbimet e biznesit dhe shërbimet profesionale

  • Shërbimet e kontabilitetit; Shërbimet e reklamimit; Shërbime arkitekturore dhe inxhinierike; Kompjuteri dhe shërbime të lidhura dhe Shërbimet juridike

Shërbimet e komunikimit

  • Shërbimet audiovizuele; Posta dhe ndërlidhës, shërbimet e postës elektronike dhe Telekomunikacionit

Ndërtimi dhe shërbime të lidhura

Shërbimet e shpërndarjes

Shërbimet e arsimit

Shërbimet e energjisë

Shërbimet mjedisore

Shërbimet financiare

Shëndeti dhe shërbimet sociale

Shërbimet e turizmit

Shërbimet e transportit

  • Shërbimet e transportit ajror; Shërbimet e transportit të tokës; Shërbimet e transportit detar dhe Shërbime ndihmëse për të gjitha llojet e transportit
  1. Përshkrimi i klasifikimit

Raportimi mbi sektorët është dhënë në disa nivele të ndryshme. Secili sektor ndahet në komponentët e tij.

Financat, telekomunikacioni, shpërndarja e energjisë dhe transporti dhe shërbimet logjistike të ndërlidhura përbëjnë rrjetet bazë të ekonomisë që lejojnë funksionimin e sistemit të përgjithshëm ekonomik. Këto shërbime lidhin ekonominë, dhe duke qenë inpute të ndërmjetme në prodhim në të gjithë sektorët, disponueshmëria, çmimi dhe cilësia e tyre përcaktojnë në një masë të madhe konkurrencën sistemike të një ekonomie.

Shërbimet arsimore dhe shëndetësore janë thelbësore për zhvillimin dhe riprodhimin e kapitalit njerëzor, i cili është pranuar gjerësisht për të sjellë kthime të rëndësishme ekonomike dhe sociale. Shërbimet profesionale dhe shërbimet e ashtuquajtura prodhuese janë përgjegjëse për gjenerimin, shpërndarjen dhe aplikimin e “njohurive” që gjithnjë e më shumë përbëjnë, në kontekstin e ekonomisë në zhvillim të njohurive, një ndërfaqe vendimtare midis gjenerimit të njohurive dhe përpjekjeve produktive dhe sociale.

Shërbimet profesionale rrisin performancën e firmave të tjera përmes kërkimit dhe zhvillimit dhe përmirësimit organizativ, me teknologjinë duke u bërë baza e rritjes së produktivitetit dhe konkurrueshmërisë. Shërbimet kontabël dhe ligjore përbëjnë komponentë kritike të infrastrukturës së përgjithshme të kërkuar të një ekonomie tregu. Përtej informacionit shumë-qëllimor që ofrojnë shërbimet e kontabilitetit, ato janë themeli i sistemeve fiskale të vendeve dhe luajnë një rol kyç në qeverisjen e korporatave. Shërbimet ligjore, nga ana e tyre, parashikojnë zbatimin adekuat të ligjeve dhe rregulloreve, mbrojtjen e të drejtave dhe përmbushjen e detyrimeve kontraktuale dhe lehtësimin e zgjidhjes së konflikteve që lejojnë funksionimin adekuat të tregjeve.

Shërbimet si industritë kulturore dhe një numër shërbimesh sociale, komunale dhe qeveritare janë thelbësore në zhvillimin e asaj që është përcaktuar në literaturën ekonomike si “kapital social”, duke kontribuar në kohezionin e brendshëm shoqëror dhe kulturor të shoqërisë që garanton rritje ekonomike ose mirëqenien. Për më tepër, shërbime të tjera, si shërbimet argëtuese, restorantet dhe hotelet dhe shërbimet personale, duke gjeneruar punësim të rëndësishëm, kontribuojnë ndjeshëm në përmirësimin e cilësisë së përgjithshme të jetës në shoqëri.

Shërbimet gjithnjë e më shumë kontribuojnë në integrimin e ekonomive kombëtare në sistemin e tregtimit ndërkombëtar.

Transporti – Mbulon të ardhurat ndërkombëtare (faturat) dhe shpenzimet (pagesat) që lidhen me lëvizjen e njerëzve dhe mallrave nga një vend në tjetrin dhe përfshin shërbime ndihmëse dhe ndihmëse si dhe shërbimet postare dhe të ndërlidhjes. Shërbimet postare dhe ndërlidhëse mbulojnë marrjen, transportimin dhe shpërndarjen e letrave, gazetave, revistave, broshurave, materialeve të tjera të shtypura, parcelave dhe paketave, duke përfshirë shërbimet e ndërlidhjes me zyrën postare dhe shërbimet e marrjes me qira të kutive postare.

Udhëtimi – Në rastin e udhëtimit, konsumatori kalon në një territor tjetër për të konsumuar mallrat dhe shërbimet që ai ose ajo i kerkon.

Shërbime të tjera të biznesit – Përfshin një shumëllojshmëri të gjerë të shërbimeve të tregtueshme. Ai përbëhet nga shërbimet financiare, shërbimet e komunikimit dhe informacionit; shërbimet kërkimore dhe zhvillimore, shërbimet e konsulencës profesionale dhe të menaxhimit, dhe shërbimet teknike, tregtare dhe të tjera të biznesit. Shërbimet e kërkimit dhe zhvillimit përfshijnë shërbime të lidhura me kërkimin bazë dhe të aplikuar dhe zhvillimin eksperimental të produkteve dhe proceseve të reja. Shërbimet e konsulencës profesionale dhe të menaxhimit përfshijnë shërbime ligjore, kontabilitet, konsulencë menaxhimi, shërbime menaxheriale, shërbime të marrëdhënieve me publikun, reklama dhe hulumtime të tregut.

Mallrat dhe shërbimet e qeverisë; mallrat dhe shërbimet e fituara nga ekonomia pritëse nga diplomatët, stafi konsullor dhe personeli ushtarak i vendosur jashtë dhe vartësit e tyre; dhe shërbimet e ofruara nga dhe tek qeveritë që nuk janë të përfshira në kategoritë e shërbimeve të tjera.

  1. Mënyrat e Furnizimit

Sipas Marrëveshjes së Përgjithshme GATS të Tregtisë së Shërbimeve, përmenden katër mënyra të furnizimit.

Mënyra 1: Furnizimi ndërkufitar: përcaktohet për të mbuluar rrjedhat e shërbimeve nga territori i një anëtari në territorin e një anëtari tjetër (p.sh. shërbimet bankare ose arkitekturore të transmetuara nëpërmjet telekomunikacionit ose postës);

Mënyra 2: Konsumi jashtë vendit: i referohet situatave ku një konsumator shërbimi (p.sh. turist ose pacient) kalon në territorin e një anëtari tjetër për të marrë një shërbim;

Mënyra 3: Prezenca tregtare: nënkupton që një furnizues shërbimesh i një Anëtari krijon një prani territoriale, duke përfshirë pronësinë ose dhënien me qira të lokaleve, në territorin e një anëtari tjetër për të ofruar një shërbim (p.sh. filialet e huaja të kompanive të huaja të sigurimit ose zinxhirët e hoteleve); dhe

Mënyra 4: Prania e personave fizikë: përbëhet nga persona të një anëtari që hyjnë në territorin e një anëtari tjetër për të furnizuar një shërbim (p.sh. kontabilistët, mjekët ose mësuesit). Aneksi mbi Lëvizjen e Personave Fizik specifikon, megjithatë, se Anëtarët mbeten të lirë të kryejnë masa në lidhje me shtetësinë, vendbanimin ose qasjen në tregun e punës në baza të përhershme.

  1. Marrëveshjet tregtare

Marrëveshja e Stabilizim Asocimit – Përsa i përket identifikimit të prioriteteve për zbatimin e MSA-së pas hyrjes në fuqi të saj, transpozimi i Direktivës së Shërbimeve 123/2006 në Ligjin për Shërbime tashmë është përfunduar, e ndjekur nga monitorimi i zbatimit për liberalizimin progresiv në listën e produkteve të zbatuara në MSA dhe Marrëveshjet Bilaterale të Shërbimit me vendet e BE-së. Ministria e Tregtisë dhe Industrisë, Departamenti i Tregtisë (MTI) ka hartuar Ligjin për Shërbime, i cili transpozon Direktivën e BE-së nr. 2006/123 / EC për shërbimet në tregun e brendshëm. Përveç kësaj, Ligji për Shërbimet Nr. 05 / L-130 është miratuar nga Kuvendi i Kosovës dhe ka hyrë në fuqi në Prill 2017. Ky Ligj parasheh detyrime shtesë për harmonizimin e të gjitha akteve ligjore dhe nënligjore të legjislacionit të brendshëm me këtë Ligji – dhe ky proces tashmë është përfunduar. Është shqyrtuar gjithë legjislacioni vendor që rregullon fushën e shërbimeve dhe janë identifikuar 54 ligje dhe akte nënligjore që nuk janë në përputhje me Direktivën e Shërbimeve dhe duhet të plotësohen ose të ndryshohen. Plotësimi i ndryshimit të këtyre ligjeve dhe akteve nënligjore do të bëhet në bazë të Planit të Veprimit që miratohet nga Qeveria më 6 Korrik 2018.

Përfundimisht, plotësuese për proceset e përmendura më lart, janë hartuar dy udhëzime administrative. Bazuar në Ligjin për Shërbimet 05 / L-130. Janë hartuar dy udhëzime administrative (a) Udhëzimi Administrativ për mënyrën e funksionimit të Pikave të Kontaktit të Vetëm (b) Udhëzimi Administrativ për Procedurën e Njoftimit dhe Vlerësimin e Pajtueshmërisë së Projektligjit me Ligjin për Shërbimet. Këto dy udhëzime administrative u miratuan nga Qeveria dhe nënshkruan nga Kryeministri në 23 mars 2018.

Marrëveshja e Tregtisë së Lirë të Evropës Qendrore (CEFTA) – Negociatat mbi Tregtinë e Shërbimeve u mbajtën në nëntë raunde brenda 18 muajve tetor 2014 – dhjetor 2016. Si rezultat i këtyre negociatave u hartua Protokolli Shtesë 6 (AP6), qëllimi i kësaj protokoll është të lehtësojë tregtinë në shërbime dhe njohjen e kualifikimeve profesionale ndërmjet vendeve të CEFTA-s. Protokolli Shtesë 6 pritet të miratohet gjatë vitit 2019.

Për më shumë informacion mbi Tregtinë e Shërbimeve në Kosovë, ju lutemi referojuni: “Ekonomia e Shërbimeve të Kosovës: Sfidat dhe Mundësitë për Rritje dhe Zhvillim të Qëndrueshëm”